Żelazo jest pierwiastkiem, którego odpowiednia ilość jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Odpowiada ono przede wszystkim za transport tlenu we krwi, ale także bierze udział w pracy układu odpornościowego oraz wielu procesach metabolicznych. Pomimo wysokiej skuteczności w uzupełnianiu zapasów tego pierwiastka, preparaty z żelazem mogą powodować działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego, takie jak zaparcia czy bóle brzucha (1, 2). Czy pojawienie się takich objawów jest zjawiskiem normalnym? Z czego wynika takie działanie preparatów z żelazem?

Czy żelazo powoduje zaparcia?

Co ciekawe, zaparcia należą do jednych najczęstszych obserwowanych dolegliwości podczas suplementacji żelaza w formie doustnej. Związane jest to z bezpośrednim działaniem pierwiastka takiego jak żelazo na błonę śluzową i motorykę przewodu pokarmowego. Zasadniczo żelazo dostarczane w formie płynnej i kapsułek w większości wchłania się w jelicie cienkim. To co nie zostanie przyjęte przez organizm, pozostaje w świetle jelita, aż do czasu jego wydalenia i w tym momencie wpływa na mikrobiotę jelitową, błonę śluzową przewodu pokarmowego czy motorykę jelit (1, 2, 3).

Jak wskazuje się w literaturze naukowej, niewchłonięte żelazo może zwiększać częstość występowania zaparć poprzez zwiększenie twardości stolca, a także spowolnienie motoryki przewodu pokarmowego. Dodatkowo żelazo może mieć działanie drażniące na błonę śluzową przewodu pokarmowego, co może prowadzić do zmian w perystaltyce jelit i utrudniać prawidłowe wypróżnianie (2, 3).

Ból brzucha po żelazie – przyczyny

Choć do najczęściej zgłaszanych dolegliwości po suplementacji żelazem należą zaparcia, to część pacjentów zauważa u siebie także ból brzucha. Co go powoduje?

Działanie drażniące

Żelazo podawane w formie suplementów diety, zanim jeszcze zostanie wchłonięte na wysokości jelita cienkiego, może działać drażniąco na błonę śluzową żołądka i jelit powodując wspomniane wcześniej zaparcia, a także bóle brzucha. Jest to związane z tym, że jony żelaza mają charakter prooksydacyjny i mogą lokalnie powodować powstawanie ograniczonego stanu zapalnego (1).

Zaburzenia trawienia i motoryki

Żelazo może wpływać na procesy trawienne oraz tempo pracy przewodu pokarmowego. Obecne, zwłaszcza w wysokiej ilości, może spowalniać pasaż jelitowy powodując zaparcia. Spowolnienie pracy jelit w konsekwencji może powodować uczucie pełności, wzdęcia oraz ból brzucha (3).

Niewchłonięta nadwyżka

Żelazo, podobnie jak wszystkie składniki pokarmowe, rzadko kiedy wchłania się w całości. Organizm wchłania część przyjętego z pożywienia żelaza — zazwyczaj od kilku do kilkunastu procent. Dokładna ilość zależy od czynników takich jak wiek, stan zdrowia ogółem czy obecne wysycenie organizmu w żelazo (1).

W przypadku przyjmowania preparatu niewchłonięta nadwyżka, czasowo pozostaje w świetle jelita, gdzie oddziałuje na organizm. Może powodować nie tylko wspomniane wcześniej wzdęcia, ale także oddziałując na pozostałe składniki pokarmowe czy mikrobiotę jelitową, nasilać procesy fermentacyjne i powodować dolegliwości takie jak wzdęcia (2, 3).

Uszkodzenie przez stres oksydacyjny

Żelazo, choć niezbędne w określonej ilości, to w nadmiarze nie jest korzystne. Jako pierwiastek uczestniczący w procesach oksydacyjnych może nasilać powstawanie reaktywnych form tlenu, które przejściowo mogą negatywnie wpływać na komórki nabłonka żołądka czy jelit (1).

Nietolerancja żelaza objawy

Jak w praktyce wygląda nietolerancja żelaza? Czy występują tylko zaparcia i ból brzucha? Czy występowanie jakichkolwiek dolegliwości podczas przyjmowania żelaza jest normalna?

Nietolerancja preparatów, których celem jest dostarczanie żelaza dotyczy znacznej grupy pacjentów. Jednocześnie nasilenie dolegliwości jest różne i zależne od danej osoby. Wśród najczęściej zgłaszanych wymienia się zaparcia, ból brzucha, nudności, uczucie ciężkości w żołądku, rzadziej biegunka. Niekiedy żelazo podawane w formie doustnej może także powodować wzdęcia, metaliczny posmak w ustach (1, 3).

Żelazo i suplementacja, a zaparcia i ból brzucha

Niewątpliwie borykanie się z dolegliwościami takimi jak zaparcia nie jest przyjemne. Przyjmując preparat z żelazem warto skonsultować się np. z dietetykiem, który podpowie jak odpowiednio zmodyfikować dietę, aby pozbyć się nieprzyjemnych dolegliwości. Co ciekawe, na tolerancję składników takich jak żelazo wpływa forma preparatu, a nawet pora dnia, kiedy je przyjmujemy. Warto porozmawiać ze specjalistą czy możliwe jest przyjmowanie żelaza po posiłku, ale z zachowaniem odpowiedniego odstępu czasu.

Dodatkowo, w kontekście dolegliwości takich jak zaparcia, warto zadbać o inne czynniki wspierające pracę przewodu pokarmowego. Pomocne będzie zwiększenie ilości wypijanej wody do co najmniej 2l dziennie, a także zwiększenie codziennej aktywności fizycznej. Jeśli to możliwe, warto rozważyć konsultację z dietetykiem (4).

Podsumowując, suplementacja żelaza jest skuteczną metodą uzupełnienia podaży tego pierwiastka w diecie. Zwłaszcza jeśli tradycyjne produkty spożywcze nie zaspokajają zapotrzebowania organizmu. Jednocześnie żelazo podawane w formie suplementu może powodować dolegliwości takie jak zaparcia czy bóle brzucha. Z tego względu konieczna jest współpraca pacjenta z lekarzem prowadzącym. Umożliwia to konsultowanie objawów i dobranie preparatu w dawce i formie optymalnej dla danego pacjenta.

Bibliografia:

1. World Health Organization. Daily iron supplementation in adult women and adolescent girls 2016; dostęp online 12.03.2026.
2. Tolkien Z, Stecher L, Mander AP, Pereira DIA, Powell JJ (2015) Ferrous Sulfate Supplementation Causes Significant Gastrointestinal Side-Effects in Adults: A Systematic Review and Meta-Analysis. PLOS ONE 2015:10(2).
3. S. Bloor i wsp. Oral Iron Supplementation—Gastrointestinal Side Effects and the Impact on the Gut Microbiota. Microbiology Research 2021, 12(2):491-502.
4. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej. Zaparcia – zalecenia i jadłospis 2023. Dostęp online 12.03.2026.

CHIESI/AWA/INN/2026/03/05